Go

Het motto van Seth Godin. Een kreet die je steeds vaker in andere bewoordingen tegenkomt. Daan Roosegaarde: Iedereen kan maar wat roepen, maar meedoen, ho maar. Flikker op met je mening, kom met een voorstel. Wat gaan we DOEN? Roosegaarde citeert Marshall McLuhan: 'There are no passengers on Spaceship Earth. We are all crew.' Klik hier voor een artikel over deze jongeman.


Homepage Beelden, quotes en ideeën

Gokkast

In het centrum van mijn tekening staat een gokkast. Daaruit blijkt meteen al dat de modernistische maatschappij het karakter van een casino heeft.  Het gaat maar om één ding: met zo weinig mogelijk kosten een zo groot mogelijke hoeveelheid geld in de wacht te slepen.

Het lijkt wel een perpetuum mobile, zo'n apparaat dat eeuwig door kan draaien op een minieme hoeveelheid energie. Eeuwenlang hebben de knapste geleerden geprobeerd om op die manier, uit het niets, energie te produceren. Maar helaas, inmiddels is de eerste hoofdwet van de thermodynamica tussenbeide gekomen. Daaruit volgt dat het hele modernisme gebaseerd is op een bijgeloof, namelijk dat je geld, of liever waarde, kunt maken uit niets.

Die wolk stelt het dominante, modernistische wereldbeeld voor. Daarmee bedoel ik de geestelijke oriëntatie die ervoor zorgt dat het bijgeloof in brede kring wordt geaccepteerd.

Het antwoord is dat zich een verborgen waardebron in de gokkast bevindt waaruit de hele machinerie kan putten. Die bron is de aarde, want die levert de energie, de grondstoffen, het water, de lucht, de levende have, de ondergrond en het milieu waarvan de hele modernistische onderneming afhankelijk is. En de eigenaar? Dat is de gokkast zelf, de modernistische civilisatie met heel haar organisatie, machtsstructuur en wereldbeeld. Het modernisme eigent zich de aarde toe, zuigt hem leeg om zelf almaar verder op te kunnen zwellen. Wat er van onze planeet overblijft, is een zielige globe van papier-maché, gips en drukinkt. Op de tekening is zelfs geen planeet meer te zien. Waarschijnlijk hebben ze de globe veilig opgeborgen in de gokkast.

Toelichting
Bovenstaande zinnen komen uit een artikel van Peter Westbroek in de Groene Amsterdammer van 10 oktober 2013. Het is feitelijk een bewerking van een nieuw hoofdstuk uit zijn boek De ontdekking van de aarde : het grote verhaal van een kleine planeet. Klik hier voor een (lang) artikel over dit artikel, boek en zaken die daarmee samenhangen.

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Corvette

Een Corvette moet rood zijn. Klein en kittig. Little red Corvette. Zo'n autootje hoort bij een rijke man, die nergens op hoeft te letten. Kan laten en doen wat hij wil. De Amerikaanse singer-songwriter Sam Baker voert zo'n man op in het liedje Odessa van zijn (beste en) tweede cd: Pretty world. Een rijke stinkerd die geboren werd  in een rijk gezin. Zijn vader deed iets in de olie, die jaar na jaar werd opgepompt. Toen hij rijk stierf had hij feitelijk zijn hele leven niets substantieels gedaan. Een zinloos leven. Temeer daar hij op zeker moment met zijn Corvette een vrouw dood reed. De enige vrouw waarmee hij had willen trouwen. Hij bleef haar zijn hele leven herinneren (Her face was blood and diamonds, he remembers her that way).

Een liedje voor deze tijd?
De man uit Odessa lijkt op ons allen in het rijke Westen. Iedereen die hier woont is als het ware die man. De meesten van ons zijn opgegroeid in een periode van vrede en welvaart. Een plaats waarin het ons aan niets ontbrak. We moesten er wel voor werken - dat wel. Maar iedereen die na WWII is opgegroeid leeft in relatieve welvaart. Zeker vergeleken met anderen in bijvoorbeeld Afrika of Azië.

Ons speeltje - onze Corvette - is onze levensstijl. Die is zo exuberant, zo uitbundig dat we daarmee planeet Aarde bedreigen. Het is het verhaal van Jan Juffermans dat als we onze levensstijl niet aanpassen we twee tot drie aardes nodig hebben om aan alle behoeften kunnen voldoen. Niemand is daar doelbewust mee bezig maar het gevolg van ons uitbundig consumptiegedrag is wel dat grondstoffen opraken, veel soorten uitsterven en we daardoor wellicht het klimaat veranderen. Met vervelende gevolgen. Een proces dat in een turbostand door zal gaan als voormalige ontwikkelingslanden hetzelfde consumptiegedrag gaan vertonen. Hetgeen momenteel volop aan de gang is in China, India of Brazilië. Er zijn ontelbare signalen die er op wijzen dat ons rijgedrag verkeerd is, maar het is o zo aanlokkelijk om in die Corvette te blijven doorsjezen.

Klik hier voor een lang artikel over deze auto en onze levensstijl.

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Speedboot

Iedereen herkent het als je iemand een verhaal hoort vertellen, dat die persoon meerdere keren heeft verteld. Waardoor dat verhaal loopt. Goed in elkaar zit. Met een kop en staart. Kort en krachtig. Een statement. Waardoor je als toehoorder meteen weet wat hij of zij bedoelt. De Belgische psychiater Dirk de Wachter is zo'n man. Die je in 2013 op verschillende plaatsen op tv (en internet) zijn verhaal kon horen vertellen. Over die speedboot. Die in zijn verhaal een metafoor is voor onze huidige Westerse samenleving. Het verhaal van die speedboot is een korte, krachtige samenvatting van zijn boek Borderline times : het einde van de normaliteit.

Op 24 maart 2013 was hij te gast bij Wim Brands, bij diens wekelijkse Boekenprogramma. Klik hier voor een artikel over dat optreden.

Het citaat uit die uitzending
De samenleving lijkt een speedboot te zijn. Die steeds sneller vooruitgaat omdat de economische druk daar is. En wat men niet ziet is dat er steeds meer mensen uit de boot vallen. Letterlijk. Die dan door de psychiatrische reddingsboten worden opgevangen. En meer en meer mensen in de reddingsboten. En die psychiaters die roeien maar, met korte riempjes. En dan zegt men: Hoe komt het toch dat jullie deze mensen niet onmiddellijk terug in die speedboot krijgen. Maar onze riempjes zijn zo kort. En de speedboot gaat altijd sneller.

Wat zegt de overheid dan, die reddingsboten raken te vol, het is te veel in de reddingsboten. Wij zullen nu zwemvesten leveren en voedselpakketten. Want het wordt te duur, het wordt te veel. En men bedenkt zich niet dat de vele mensen in de reddingsboten ook  te maken heeft met de snelheid van de speedboot.

Dus de efficiënte, meritocratische maatschappij creëert eigenlijk psychiatrie. Een veelheid aan psychiatrie. Waar men dan geen weg meer mee weet. Dan zegt men: Het is zoveel, zoveel miserie, zoveel psychiatrie. En dan wijst men naar de psychiater. Jullie kunnen dat niet oplossen. En ik wijs naar de wereld terug en ik zeg van laat ons toch eens kijken van waar het komt.

Het citroenpers-model maakt dat mensen niet meer kunnen volgen, dat ze teveel hebben, dat het niet meer gaat en dat de psychiaters dat niet onmiddellijk kunnen oplossen in een wereld die veel te snel gaat. 't is nogal evident.




Klik hier voor een ander artikel (Borderline times)

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Zeeppompje

Onlangs heeft journalist Joris Luyendijk een tweejarig project in de Londense City afgesloten. Als antropoloog bestuurde hij daar een stam die hij alleen vanuit de krant kende, de wereld van de high finance. Die verantwoordelijk wordt gehouden voor de financiële (en banken) crisis van 2007/2008. Hij wilde door er te gaan wonen en werken ontdekken hoe die wereld in elkaar zit. Wat er gebeurd. Wat voor mensen er werken. Wekelijks deed hij verslag in The Guardian en in NRC Handelsblad en Next. Goed geschreven artikelen. Hij voerde veel mensen sprekend op. Bijna altijd anoniem. De meesten schaamden zich voor hun werk en gedrag en waren benauwd voor repercussies. Momenteel is Luyendijk bezig om zijn ervaringen te verwerken in een boek. Een werktitel zou kunnen zijn: "Het zeeppompje".

Op 4 april 2013 voerde hij een man op die bij een multinational verantwoordelijk was voor de zeeppompjes. En hij moest natuurlijk (!?) jaar na jaar meer winst zien te realiseren. Moeilijk, want we gaan niet vaker onze handen wassen. Toch? Dus besteedde hij zijn tijd door samen met techneuten zeeppompjes te ontwerpen die ongemerkt meer zeep afgeven als strikt nodig. Deze man walgde van de mores binnen zijn bedrijf en stapte er uit. Dit zeeppompje is een beeld van wat er wereldwijd in veel bedrijven en banken gebeurd: mensen iets aansmeren wat niet deugt. Klik hier voor een artikel over deze man en een verwijzing naar andere zaken.

Homepage Beelden, quotes en ideeën 

Staan

De Britse beeldhouwer Antony Gormley heeft iets met staande mensen. Over de hele wereld staan zijn beelden in de publieke ruimte opgesteld. Manshoge beelden. Op pleinen, parken. In zee. Of hoog op een gebouw. Overduidelijk mensen die staan. Die niet zo maar staan. Nee, zijn mensen staan ergens voor. Nemen positie in. "Wie doet me wat!" Kijk maar, ik sta hier en ben zomaar nog niet weg!

Deze mensen had wellicht Stéphane Hessel, de Franse diplomaat die in 2013 op 93-jarige leeftijd stierf, voor ogen toen hij in de laatste fase van zijn lange leven enkele korte boekjes publiceerde. Met aansprekende titels: Neem het niet!, Doe er iets aan! en De weg van de hoop. Boeken waarin hij de jongeren onder ons oproept stelling te nemen. Iets te doen aan zaken die in zijn ogen in onze huidige maatschappij scheef zijn gegroeid.

De Gormley-mannen figureren ook prominent in een filmpje over een aankomende directeuren die een eed afleggen om in hun beroepsleven integer te handelen. Overal duiken ze op.

In 2013 kwamen op een andere plek andere staande mensen naar voren. In Turkije. Mensen die zomaar stil gingen staan op een plein. Als protest. Ze deden niets, maar bleven stilstaan. Staan als daad van verzet. Klik hier voor een artikel over dit (tijdelijke?) fenomeen.

Slotopmerking
Antony Gormley heeft ook andere mensen gemaakt. In 2010 werd in de nabijheid van Enkhuizen aan het water een stalen beeld van circa 20 meter onthuld. Iedereen herkent er een poepende man in.

Homepage Beelden, quotes en ideeën 

Klein

Veranderingen beginnen altijd met mensen die -om met Stéphane Hessel te spreken - op zeker moment tot de conclusie komen dat 'iets' niet deugt. Die zich herkennen in de titel van een van zijn boekjes: Doe er iets aan! Ze nemen een standpunt in en proberen dat naar voren te brengen. Ze starten een debat op. Of gaan 'iets' doen. De laatste maanden zie je dat verschillende mensen vanuit verschillende achtergronden en op uiteenlopende platforms een debat willen opstarten over het nut van reclame in onze westerse wereld. Het meest uitgesproken is de econoom Henk van Tuinen die in zijn onlangs verschenen Ons land kan menselijker : naar een economie die de samenleving verbetert de instelling van een 'Ontplooiingsfonds' bepleit, als tegenwicht tegen de alom aanwezige macht van de reclame, marketing en pr-wereld. Anderen zijn o.a. 'de' Skidelsky's en Rutger Bregman.

Maar?
Maar af en toe komen reclame-uitingen voorbij waar je als burger een goed gevoel aan over houdt. Alhoewel, dat dachten we als burgers enkele jaren geleden ook over de Rabo-bank commercials (remember Jochem de Bruin?). Maar in de nazit van Zomergast Daan Rosoegaarde (op 1 september 2013) kocht een andere bank bijna twee minuten zendtijd bij de Ster. Een lange commercial. Mag wat kosten. Maar wel goed gepositioneerd. Op dat tijdstip zaten waarschijnlijk mensen voor de buis die ontvankelijk zouden kunnen zijn voor de boodschap van die reclamefilm.

Klein. Het nieuwe groot
Het filmpje is in wezen een lang uitgesponnen mission statement van die bewuste bank. Hoe kijken ze naar de wereld, wat voor trends zien ze en hoe wil die bank daar in mee gaan. Het filmpje trok ook de aandacht omdat hier op een prachtige manier het jaarthema Oefenen voor een andere tijd in beeld wordt gebracht. Kern van het filmpje én de notie achter Oefenen voor een andere tijd is dat de veranderingen die op ons afkomen vooral van onderaf zullen komen. De tijd waarin een hoofdkantoor, de baas of de regering met zinvolle veranderingen kwam lijkt voorbij. Overal zijn in de samenleving mensen binnen hun eigen omgeving bezig 'iets' anders te proberen. En alles wat aanslaat of succesvol is, zou groter kunnen worden.
Klein. Het nieuwe groot.

Klik hier voor een ander artikel over dit filmpje



Homepage Beelden, quotes en ideeën