Overview

Op zondag 1 september 2013 was Daan Roosegaarde de laatste Zomergast. Hij sloot zijn avond af met een lang fragment uit een korte film. Daarin worden mensen aan het woord gelaten die geraakt zijn of worden door het beeld dat de bemanning van de Apollo 8-missie voor het eerst zag: de opkomende aarde boven de dorre maan. Rond kerstmis 1968 draaide een astronaut aan boord van de Apollo-capsule op zeker moment de camera - die op de maan was gericht - om. En kwam de blauwe aarde in beeld. In een gitzwart universum lag een kleine, fragiele planeet met talloze kleuren, vormen en sferen. Van dat moment is ook een foto gemaakt die bekend is geworden als Earthrise.

In de film - die Daan Roosegaarde gedeeltelijk liet zien  - komen verschillende mensen aan het woord die nog steeds vol ontzag over dat beeld.praten. Het was voor hen én de mensheid een kantelpunt. Voor het eerst zagen aardbewoners zichzelf van buitenaf. En moesten tot de conclusie komen dat onze aarde aan de ene kant erg groot is, maar aan de andere kant (vanaf een verre afstand bezien) erg kwetsbaar. En zij realiseerden en realiseren zich door dit beeld dat we als mensheid maar één aarde hebben. Dat we het hiermee moeten doen.
Die documentaire heeft als titel Overview. Een prachtige titel: vanuit een heel erg hoge positie heb je een totaalbeeld over alles. Waardoor je een beter inzicht hebt of krijgt in onze wereld. Hoe die in elkaar zit. En vooral dat je eigen kleine beslommeringen redelijk triviaal zijn bezien in het licht van die kleine aarde in dat ontzaglijk grote heelal.

Overview slaat ook nog op iets anders. De notie dat je als mens bijna altijd op basis van onvolledige data of informatie beslissingen neemt.Stelling inneemt. En iedereen die zich dat realiseert zal tot de conclusie (moeten?) komen dan het zinvol is om je eigen overview breder te maken. Je zult nooit volledig geïnformeerd kunnen zijn, maar het is belangrijk om je daarvan bewust te zijn.

Iedereen die zich bewust is van deze twee aspecten van Overview staat anders in het leven. Ietwat bescheidener. En blijft bezig om zich breed (vooral dat) te oriënteren. Kijken buiten je eigen specialisme of tak van 'sport'.

Klik hier voor een artikel over Daan Roosegaarde en Overview  en hier voor een ander artikel over Overview in relatie tot geoloog Peter Westbroek die een heel boek 'ophing'' aan Earthrise en de betekenis daarvan van 'de mens' in relatie tot onze mondiale problemen.



OVERVIEW from Planetary Collective on Vimeo.

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Drifting

They think we're driving, I know we're drifting

Deze regels komen uit het liedje Idlewild van de Amerikaanse singer-songwriter Gretchen Peters. Dit nummer staat op haar beste cd (tot nu toe): Hello cruel world.
Hoofdpersoon in dat liedje is een jong meisje (Gretchen?) dat achter in een auto zit; haar ouders denken dat ze slaapt, maar niets is minder waar. Ze registreert wat er voor in de auto plaats vindt. Daar steggelen haar ouders en op de radio wordt gerept van een grote gebeurtenis. Jaren later herinnert ze zich dit autoritje en blaast het op tot iets groots. Een kantelmoment. Dat velen die toen leefden zich nu nog herinneren. De dag dat John F. Kennedy op 22 november 1963 in Dallas werd vermoord.

Oók kwam dat jonge meisje er toen al achter dat haar ouders niet bij elkaar pasten en uit elkaar zouden gaan. De cruciale zin uit dit liedje is: they think we're driving, (maar) I know we're drifting. Of anders geformuleerd: de meeste mensen denken dat ze aan het stuur staan. Bepalen wat er gebeurt. Welke kant een auto heenrijdt, of dat ze rationeel beslissingen nemen. Maar dat kleine meisje ervoer op dat moment (die 22e november) al dat 'de mens' niet in control is. Nee, dat we geleid worden door onze emoties, innerlijk, onbewuste of hoe je ook wil noemen. We gaan met ons zelf op de loop. Vertonen meestal gedrag dat haaks staat op wat een mens doet die rationeel handelt.

Deze twee regels pakken perfect alle boeken samen die de afgelopen vijf jaar zijn verschenen waarin wetenschapsjournalisten en/of onderzoekers proberen uit te leggen dat we als mens meestal niet in control zijn. Integendeel. Meestal heeft Systeem 1 (Kahneman) , ons onbewuste (Dijksterhuis) of ons brein (Swaab) het voor het zeggen en hobbelt ons rationele deel er achter aan. Ontluisterend?
Het is maar net hoe je met deze informatie wenst om te gaan. Aanvaarden dat het zo is, en er het beste van proberen te maken? Of, (blijven) ontkennen dat 'de mens' zo in elkaar zit, en in de gelukkige waan blijven leven dat je als mens wél in control bent. Feitelijk doet het er niet zo veel toe. Iedereen die even over de regels van Gretchen Peters nadenkt zal toe moeten geven dat het in de praktijk meestal zo is. En dat zo'n meisje van een jaar of zes het nog niet zo slecht heeft gezien.

Klik hier voor een ander artikel over dit liedje in relatie tot andere zaken (op het blog Who's in control?)
Klik hier voor een boekenlijst over dit onderwerp.

Homepage Beelden, quotes en ideeën 

Humans

Real humans

Äkta människor (Echte mensen) is een Zweedse sciencefictionserie. Die in het najaar van 2013 door de VPRO werd uitgezonden onder de Engelse titel Real humans.

Toeval bestaat niet. Dat wil zeggen. Sommige ontwikkelingen hangen in de lucht en komen samen. In deze 10-delige serie leven mensen in een niet nader aangeduide toekomst samen met zogenaamde hubots. Robots die mensen overal in het dagelijks leven helpen. Het zijn overduidelijk slimme wezens. Ze kunnen veel meer als lassen of het gras maaien. Nee, het zijn - zoals onlangs de Nederlandse psycholoog en informaticus Henny van der Pluijm aangaf - zelflerende robots. Die zodanig geprogrammeerd en gemaakt zijn dat ze in staat zijn zich aan veranderende situaties aan te passen.

Science fiction?
Uiteraard is het science fiction. Het is nog niet zo ver. De real humans uit deze serie bestaan nog niet. Alleen in de gedachten van de scenaristen én onderzoekers die bezig zijn met kunstmatige intelligentie. Toch staan we volgens insiders aan de vooravond van de komst van zelflerende robots én systemen die zelfstandig besluiten kunnen nemen. In sommige sectoren zijn ze al actief, maar dat is onzichtbaar voor de gemiddelde burger. Grote banken werken al met computersystemen die zelfstandig, op basis van (heel erg veel) input besluiten om aandelen wel of niet te verkopen.

Een zekere Marcel Heerink formuleerde het onlangs in zijn boek als volgt:
Het gaat gebeuren, mensen. U vroeg zich af waar die robots bleven, nou, u zult het weten. Alle mogelijkheden van robots stijgen in een tempo dat vergelijkbaar is met de stijging van het aantal MB's van een USB-stick in de afgelopen jaren. Dat betekent niet dat we praten over tien jaar of vijf jaar, maar over drie jaar. Dan domineren robots onze samenleving.
Ach, het ging met computers ook ineens heel snel. En ook met internet. En uiteindelijk met mobiele telefoons. En tablets. Hoeveel tablets zag u drie jaar geleden om u heen? En nu?
Dus waarom niet?
Kortom, zet u schrap.

Rechten en plichten voor robots
Dat is de titel van het boek van Henny van der Pluijm. Met als ondertitel: Burger ze in nu het nog kan!.
Het klinkt onwaarschijnlijk. Flauwekul. De ver van ons bed show, maar Van der Pluijm maakt aannemelijk dat we als samenleving onze wetten zullen moeten gaan aanpassen. Omdat er door de komst van deze real humans situaties zullen ontstaan waarin de huidige wetten niet voorzien.

Artikel: Boude bewering - Het gaat gebeuren, mensen. U vroeg zich af waar die robots bleven, nou, u zult het weten. (juli 2013)

Op zondag 17 november spreekt Henny van der Pluijm in de reeks Oefenen voor een andere tijd

Homepage Beelden, quotes en ideeën 

Legostenen

Onlangs vierde het Amerikaanse blog Brain Pickings haar zevenjarig bestaan. Maria Popova - samenstelster en driving force achter dat blog - stond daar in het artikel Happy Birthday, Brain Pickings: 7 Things I Learned in 7 Years of Reading, Writing, and Living bij stil.

In een ander artikel probeert ze te formuleren waar Brain Pickings voor staat. Centraal staat bij haar de notie dat in een tijd waarin mensen geacht worden creatief te zijn het ERG belangrijk is veel 'ervaringen' op te doen. Die je vervolgens zodanig weet te combineren dat iets nieuws kan ontstaan. Om dat duidelijk te maken heeft ze het over legostenen. Het hele citaat is als volgt:

The core ethos behind Brain Pickings is that creativity is a combinatorial force: It’s our ability to tap into the mental pool of resources — ideas, insights, knowledge, inspiration — that we’ve accumulated over the years just by being present and alive and awake to the world, and to combine them in extraordinary new ways. In order for us to truly create and contribute to culture, we have to be able to connect countless dots, to cross-pollinate ideas from a wealth of disciplines, to combine and recombine these ideas and build new ideas — like LEGOs. The more of these building blocks we have, and the more diverse their shapes and colors, the more interesting our creations will be.

Klik hier voor een artikel over dit citaat (Lego - The more of these building blocks we have, and the more diverse their shapes and colors, the more interesting our creations will be).

Homepage Beelden, quotes en ideeën 

Creativiteit

Sir Ken Robinson behoeft waarschijnlijk weinig introductie. Hij is een beroemd persoon geworden. Door een praatje van bijna twintig minuten. Dat hij in februari 2006 hield. Voor TED. Toen TED nog niet zo veel voorstelde. Niet qua inhoud, maar bereik. Inmiddels is dat heel anders. TED heeft zich als een epidemie (positief bedoeld!) over de aardbol uitgestrekt. Er zijn vele spin offs. Of alternatieven die er op lijken. Onlangs startte in Nederland bijvoorbeeld de Universiteit van Nederland.

Sir Ken Robinson is niet verantwoordelijk voor deze golf. Maar hij heeft door zijn optreden in 2006 de kracht van een spreker op een podium laten zien. Waar mensen graag naar willen kijken. Luisteren. Als het tenminste een boeiend verhaal is. En de spreker kan ... spreken. Dat is niet iedereen gegeven. Er staan vele voorbeelden op het net.

Creativiteit
Sir Ken Robinson sprak in 2006 over schoolsystemen die kinderen van alles leren; maar ze niet creatiever maakt. Integendeel, en dat is zijn centrale punt, scholen maken kinderen minder creatief. Als ze als peuter het systeem binnenkomen zijn ze highly creatief. En in groep 8 hebben we het er uit-geleerd (unlearned).

Een definitie
Iedereen die sir Ken Robinson volgt en hem op andere plekken tegenkomt zal zijn definitie van creativiteit inmiddels wel kennen: Creativity is the process of having orginal ideas, that have value.
Het stukje ná de komma staat er niet voor niets. Het Ministerie van Silly walks (voorgedaan door John Cleese in Monty Python, in 1970) is een perfecte illustratie van deze definitie. Een zeer origineel idee, echter zonder waarde voor de samenleving.

How schools kill creativity (19.861.245 views op 2-11-2013)



Klik hier voor een artikel uit februari 2012: Samenwerking in de 21e eeuw

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Vuurtoren

Die waarden zag ze als de stralen die een vuurtoren aan zee doorlopend uitstraalt.

Deze regel komt uit een blogartikel waarin gepoogd wordt een verhaal van Roos Vonk te koppelen aan het jaarthema Who's in control? (van de Noord Oost Brabantse Bibliotheken, seizoen 2011-2012). Dat artikel heeft als titel: Waarden, alom waarden (en geen normen).

Roos Vonk sprak in januari 2012 in de reeks Who's in control? Tijdens haar verhaal gaf ze aan dat de mens meestal op zijn of haar gevoel door het leven 'hobbelt'. Slechts heel af en toe wordt er bewust nagedacht. Daar is an sich niet zo veel fout mee. Zie hoe ver we als mens zijn gekomen. Waar we staan. Maar aan de andere kant is het ook niet verkeerd om je als mens te realiseren dat we meestal Systeem 1 (zoals Daniël Kahneman dat noemt) gebruiken, en Systeem 2 (dat we gebruiken als we bewust nadenken) er een beetje bijhangt. Terecht, want Systeem 2 (het denksysteem)  'aanzetten' kost veel energie, terwijl Systeem 1 weinig moeite kost en ons veilig door het dagelijks bestaan heen loodst.

Nadat ze de bezoekers had bijgepraat over deze laatste inzichten van vele wetenschappers (inclusief sociaal psychologen) kwam ze met het beeld van de vuurtoren. En het bootje op zee. De mens zit in een bootje op zee. Die wisselvallig is. Kalm, kabbelend maar af en toe is er ook storm. De mens heeft tijdens zo'n storm - vooral dan! -houvast aan het guiding light van die vuurtoren. Je weet als bootbewoner waar je bent, en - vooral dat - waar je naartoe wilt of moet.

Voor Roos Vonk staat  die straal vuurtorenlicht voor onze waarden. Niet té veel. Nee, ze noemde die middag een drietal waarden die er voor die mens in dat bootje toe doen. Iedereen kiest voor andere waarden. Daar is niets mis mee. We verschillen van elkaar, zo simpel is het. Maar ieder mens zou in moeilijke situaties zich moeten richten op die (drie) waarden die er voor hem of haar toe doen. Wat moet ik in deze individuele moeilijke situatie doen wat past bij mijn (drie) waarden.

Ze merkte ook nog iets op over normen. Daar moet je jezelf als mens volgens Roos Vonk niet té veel aan vastklampen. Dat leidt vaak tot een vervelend gevoel, want de mens is nu eenmaal geneigd om van die stelregels of eisen (wat een norm feitelijk is) af te wijken. Er tegenin te gaan. Te zondigen. Als je afwijkt van een veel vagere en 'hogere' waarde dan is dat niet zo erg, want je weet dat die waarde slechts een globaal richtsnoer is, waar je - als het goed - je hele leven aan vast zult houden. En meestal leef je consistent in het licht van die waarde, maar nu effe niet. Morgen wel.

Homepage Beelden, quotes en ideeën 

Cruiseschip

The world's countries no longer resemble "a flotilla of more than 100 seperate boats", rather, "they all live in 193 seperate cabins on the same boat".

In het Engelse tijdschrift The Economist werd in februari een recensie geplaatst van het toen nog niet vertaalde nieuwste boek van de diplomaat en wetenschapper Kishore Mahbubani. Inmiddels is dat verschenen onder de titel Naar éen wereld : een nieuwe mondiale werkelijkheid. Het boek is een lang pleidooi om onze mondiale problemen op een meer mondiale schaal te gaan oplossen. Om dat duidelijk te maken haalt hij enkele keren het beeld aan van een schip. Een cruiseschip. Met 193 cabines. Elke cabine stelt een land voor. Met een eigen kapitein en bemanning. Stel dat die Titanic dreigt te zinken. Wat is dan wijsheid? Dat elke bemanning haar eigen hut probeert te redden? Of wellicht dat alle kapiteins gaan samenwerken om 'hun' Titanic drijvend te houden.

Column van Kishore Mahbubani: Keeping the ship on course (in The World Today, december 2012/januari 2013)

Floating hope, is een artikel uit februari 2013 over dit boek.

Homepage Beelden, quotes en ideeën