Onwetendheid

In de nazomer van 2011 verscheen van stand-up comedian Raoul Heertje Mark Rutte is lesbisch. Een vlot geschreven, af en toe hilarisch boek waarin hij ingaat op de mediawereld waarin we terecht zijn gekomen en waarvan hij als Bekende Nederlander deel uitmaakt. Om Raoul Heertje over te halen om voor een 'lezing' naar Oss af te reizen moesten we iets bijzonders bedenken. Raoul ging in op ons voorstel om hem op een zondagmiddag in december van dat jaar fragmenten voor te leggen, waarop hij zou reageren. Fragmenten die op een bepaalde manier aansloten bij zijn boek en het jaarthema van dat seizoen: Who's in control?
Iedereen die een beetje de mediawereld volgt weet dat je als consument niet in control bent. Integendeel je wordt doorlopend belazerd. Bijna alles is geregisseerd en redacties zijn vaak (altijd?) bewust bezig je bepaalde boodschappen door de strot te dringen. Zie: DWDD, P&W, ja zelfs Buitenhof maakt van tevoren afspraken met gasten over welke vragen ze wel of niet zullen krijgen.


Die middag lieten we een liedje horen. Van Rodney Crowell. Maar Raoul Heertje weigerde er op in te gaan. Hij vond het niets. Sloot niet aan bij zijn muzikale smaak. Was er allergisch voor, waardoor hij ook niet naar de tekst had geluisterd. Terwijl het daar juist over ging. Een liedje over onwetendheid. Mensen die er bewust voor kiezen om niet te willen weten. Die er geen moeite voor willen doen. Niet uit onkunde, nee, doelbewust feiten of informatie willen negeren. Dat kan, maar is op termijn vervelend voor henzelf. En de samenleving. Zeker als het gaat over de grote onderwerpen van onze tijd en samenleving.

Ignorance is the enemy
Is een liedje van Rodney Crowell. Uit 2005. Van de cd The outsider. Een liedje waaraan twee bijzondere artiesten deelnemen. Bewust gekozen vanwege de zeggingskracht van hun stem: John Prine en Emmylou Harris. De titel van dit liedje zou het motto voor een Openbare Bibliotheek kunnen zijn. Waartoe is een bieb op aarde? Om eraan bij te dragen dat onwetendheid minder wordt, afneemt. Hoe? Op duizenden manieren.

Ignorance is the enemy
Oh mother oh father in our time of fear
Grant us the wisdom your message for to hear
Send down your angel band to fill your hearts with power
Oh mother oh father in our darkest hour

Ignorance is the enemy and it fills your head with lies
It's the kind of bliss that can make you miss the very truth before your eyes
It's not who's right or wrong weak or strong black or white you see

Ignorance is the enemy and it's keeping you from me
Forgive me all my pettiness forgive me all my greed
Forgive me for I know not how to live this life I lead

Ignorance is the enemy lets set the record straight
If history must repeat itself why worry while you wait
It's a perfect blue and beautiful world you treat with such disdain

Ignorance is the enemy / It can only bring you pain
Forgive me all my vanity forgive me my conceit
Forgive me when I'm crawling like a beggar at your feet

Ignorance is the enemy and it wields a mighty sword
It can cut you down in a blaze of glory it can nail you to a board
If mercy and compassion only had a chance
It could fill these holes you've dug
But ignorance is the enemy and it's working like a drug

Oh mother oh father in our time of fear
Grant us the wisdom your message for to hear
Send down your angel band to fill your hearts with power
Oh mother oh father in our darkest hour

The outsider (Columbia 2005)

Klik hier voor een ander artikel over dit nummer. En hier voor een lang artikel over het belang van lezen.

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Stavast

Een collega die de jaren zeventig en tachtig bewust heeft meegemaakt dacht toen het begrip stavast werd genoemd meteen aan het Oud-Strijders Legioen van o.a. Prosper Ego. Een andere, die veel weet van kinderboeken, moest denken aan Johan Fabricius en zijn De scheepsjongens van Bontekoe, waarin de jeugdige hoofdpersonen zich als jongens van Stavast manifesteren.

En dat het nieuwe jaar jou, schipper, en ons allemaal en ook de koopman en ook de opperstuur, die... die aan je zijde zitten, voorspoed mag brengen, en dat, om 't nou maar eens voor de vuist weg te zeggen, schipper, dat we in 't nieuwe jaar geen ouwe koeien meer uit de sloot moeten halen en niet mieren over wat er dit jaar verkeerd is gebeurd; dat we wat voor mekaar over moeten hebben; dat we alle herrie vergeten en vergeven moeten: dat we kerels van stavast moeten zijn, van één zin en van één hart! Zie je, schipper, dát wens ik!’ ‘Zo hoor ik je graag spreken, vadertje,’ zei Bontekoe.

In september 2011 werd Stavast in een nieuwe context geplaatst. Door een groep mensen die redelijk in de gaten heeft hoe de tijdgeest, onze tijdgeest zich ontwikkelt. Sinds 2010 komen een tiental trendwatchers samen om na te denken over de grote trends in onze maatschappij. Aan het eind van deze sessie(s) schrijft initiator Tom Kniesmeijer dé TrendRede op. Die op de tweede dinsdag van september wordt voorgelezen en als pdf op het internet wordt geplaatst. Als een cadeautje voor het Nederlandse volk.

In de tweede TrendRede (van 2012) werd in september 2011 het begrip Burger van Stavast geïntroduceerd. Dat is een burger die zij zagen opkomen. Die her en der al bezig was. Om in zijn of haar omgeving 'iets' te gaan doen aan of tegen een bepaalde (negatieve) ontwikkeling. Bescheidenheid is een woord dat bij deze Burger van Stavast past, Hij of zij weet dat er iets moet veranderen, maar deze burger weet ook dat de tijd van grote idealen, gebaren voorbij is. Het heeft weinig zin om de hele wereld te (gaan) veranderen. Blijf realistisch en verander iets in de omgeving waar je zelf woont, werkt of leeft. Dat is al heel wat. Dé wereld kan en zul je niet kunnen veranderen. Maar je kunt wel lokaal in werk, buurt of familie het verschil maken. Althans, dat proberen. En  die trendwatchers zagen overal om zich heen mensen die daarmee bezig waren. Ze voerden in hun TrendRede 2012 een uitspraak van tien jaar eerder op, die haaks op de levenshouding van de Burger van Stavast staat (Pim Fortuyn's quote: "Ik zeg wat ik denk, en doe wat ik zeg"). Deze Burger van Stavast heeft ook wel iets weg van de burger die de Franse diplomaat Stéphane Hessel toeroept "Doe er iets aan!". Of Seth Godin die mensen voorhoudt: "Go, make something happen".

Ruim twee later is die Burger van Stavast niet verdwenen. Integendeel, maar Tom Kniesmeijer gaf onlangs tijdens een spreekbeurt in de bibliotheek van Veghel aan dat de groep burgers die bezig zijn om lokaal iets anders te realiseren erg groot is geworden. Hij bezigde het woord stuwmeer. Er is een stuwmeer aan initiatieven, om Nederland op onderdelen op de schop te gaan nemen. En een kenmerk van een stuwmeer is dat het óf doorbreekt óf wordt leeggepompt. In beide gevallen sijpelt de content van dat stuwmeer de samenleving in. Mission accomplished. In de laatste Trendrede (van 2014) bezigen de verzamelde dames en heren het woord 'oefenen'. Overal zien zij mensen die aan het oefenen zijn. Voor een andere tijd. Klik hier voor een vergelijking tussen Troonrede 2013 en de Trendrede 2014. En hier voor een spinoff van de Burger van Stavast.

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Occupy

Tijdens een lezing in de bibliotheek van Veghel betrok trendpsycholoog (en initiator van de Trendrede) Tom Kniesmeijer in november 2013 het verrassende standpunt dat de Occupy-beweging wél degelijk zinvol en invloedrijk was en is. Niet in de betekenis dat alle Occupy-kampementen over de hele wereld veel hebben veranderd. Integendeel. Het is weer business als usual. Maar Occupy zal in zijn ogen later in de geschiedenisboeken terechtkomen. Zoals Provo in Amsterdam. Of de Dolle Mina's. Die in hun tijd even actief waren, maar toen ook niet veel veranderingen konden afdwingen. Het waren toen en nu (Provo en Occupy) kleine groepen. Een handjevol mensen die zich boos maakten. Zich afzetten tegen de heersende moraal.
Geen goed uitgewerkt alternatief hadden, maar vooral wilden laten merken dat ze het met sommige zaken in hun tijd en land niet eens waren. Je kunt dit soort bewegingen zien als clubs die een zaadje (van ongenoegen) planten, kort leven en opbranden en niet meer bestaan als anderen op hun gedachtegoed voortborduren én er wel in slagen substantiële veranderingen in een samenleving voor elkaar weten te krijgen.

Maar later, aldus Tom Kniesmeijer, zullen ze door historici en andere duiders van de tijdgeest uitgeroepen worden als tribes die verantwoordelijk waren voor het aansteken van het lontje dat leidde tot veranderingen.

In het najaar van 2011 maakte de Amerikaanse kunstenares Rachel Schragis een "tekening" van alle grieven die de New Yorkse Occupyers tijdens hun openbare bijeenkomsten naar voren brachten. Klik hier voor een lang artikel over dat pamflet (met een transcriptie van alle grievances) (of "facts") (Let these facts be known)

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Stam

In 2008 verscheen van de Amerikaan Seth Godin zijn boekje Tribes : we need you to lead us. In 2009 verscheen de vertaling. Een oproep aan iedereen om als je 'iets' met je passie of deskundigheid wilt doen een stammetje te starten. Mensen om je heen verzamelen die in hetzelfde onderwerp geïnteresseerd zijn of daar meer van willen weten. Zich voor hetzelfde in willen zetten. Als je dat doet - zo'n stammetje opzetten - dan ben je uiteraard de leider, de voorman. Die volgelingen om zich heen gaat verzamelen. Later in het proces kunnen de rollen veranderen, maar in een tribe heb je altijd voorlopers en volgelingen. En een idee of onderwerp waarvoor de groep zich wil inzetten. Op de achterflap van de Nederlandse editie wordt het als volgt verwoordt:

Een tribe is een groep mensen die verbonden is met elkaar, een leider en een idee. Het zit in onze aard om aansluiting te zoeken bij een tribe - of deze groep nu ene religieuze, etnische, economische of zelfs muzikale (denk aan fanclubs) basis heeft.

Dankzij internet zijn veel geografische, economische en tijdsgrenzen verdwenen. Nieuwe tribes ontstaan en bestaande tribes groeien door blogs en sociale netwerken - groepen van tien of tien miljoen die bezorgd zijn over klimaatverandering, een politiek doel nastreven of helemaal gek zijn van de iPhone.

Wie gaat al deze tribes leiden?
Het web is fantastisch, maar het biedt geen leiderschap. Dat moet nog steeds van  individuen komen - mensen zoals jij die gepassioneerd zijn over iets. Iedereen die nu een verschil wil maken heeft de instrumenten tot zijn beschikking.




Homepage Beelden, quotes en ideeën

Kantelaars

Vorkhefchauffeurs weten al heel lang wat een kantelaar is. Mensen die zich op andere manieren door het leven voortbewegen en wel eens naar Tegenlicht kijken en/of opiniërende artikelen in kranten of tijdschriften lezen denken de laatste tijd aan iets anders. Aan mensen die in staat zijn een bepaalde club mensen een andere richting in te laten bewegen. Het kan binnen een branche zijn, een regio, ja zelfs een hele samenleving. De Rotterdamse hoogleraar transitiekunde Jan Rotmans is dé man die dit begrip heeft gemunt. In april 2013 werd hij in een Tegenlicht-uitzending aan het woord gelaten. Daarin liet hij mensen vertellen over de omgeving waarin zij bezig waren (of zijn) de bakens drastisch te verzetten. Hij riep op zeker moment uit dat hij (slechts) vijf van zo'n kantelaars nodig heeft om heel Nederland op de schop te nemen. Klik hier voor een artikel over Rotmans en het boek waarin hij zijn visie neerlegt (In het oog van de orkaan : Nederland in transitie).



Homepage Beelden, quotes en ideeën

Veerkracht

Dat onze samenleving en tijdsgewricht complex zijn is een dooddoener. Iedereen kan talloze zaken noemen om dat duidelijk te maken. Toch zullen we als mensen het ermee moeten doen. Het is nu eenmaal zoals het is. Ik kan op mijn eigen manier proberen ermee om te gaan, wellicht her en der wat vervelende kanten bijsturen maar im großen Ganzen moeten we ermee leren leven.

Dit inzicht bracht waarschijnlijk de bekende filosoof Alain de Botton tot een artikel dat hij in februari 2013 op de website van 'zijn' School of Life plaatste. De School of Life is een plek in Londen waar mensen samenkomen om met elkaar van gedachten te wisselen over uiteenlopende aspecten van onze moderne tijd. Hoe kun je als mens daarmee om gaan. De naam is goed gekozen.

In Ten virtues for the modern age doet hij een voorstel voor een tiental deugden die volgens hem in de moderne tijd (zeg: de 21e eeuw) van belang zijn. Deugden, of houdingen van waaruit je de 'boze', ingewikkelde buitenwereld tegemoet kunt treden. Dat zijn andere deugden als in de jaren vijftig van de vorige eeuw. Toen het belangrijk was dat je gehoorzaam was (aan het gezag, of de zuil), deemoedig, bescheiden. Je kop niet boven het maaiveld uitstak. Of de jaren zestig toen andere waarden boven kwamen drijven, zoals opkomen voor je zelf, vrijheid.

Zijn lijst van tien deugden is hiërarchisch opgezet. Nummer tien is minder belangrijk als negen. In de lijst staan voor de hand liggende deugden zoals hoop, vertrouwen of empathie, enkele waarvan je denkt "Mwa" zoals hoffelijkheid of geduld maar zijn nummer een is zeer opmerkelijk. Én wijs. Die keuze (resilience in het Engels) getuigt van een groot inzicht in de samenleving waarin we terecht zijn gekomen. Een maatschappij vol onzekerheden (qua werk, baan, relatie, toekomstperspectief). Dan is het belangrijk dat je als mens over veerkracht beschikt. Om mee te kunnen bewegen met de woeste golven die elk van ons in die 21e eeuw zal gaan meemaken. Er zit ook humor in de aanvullende teksten (zie het gele plaatje).

Klik hier voor een artikel over deze Ten virtues for the modern age. Klik hier voor het oorspronkelijke artikel.

Homepage Beelden, quotes en ideeën

Eenzaamheid

Af en toe is eén woord genoeg om iets uit te leggen. Zo'n moment deed zich voor tijdens de eerste uitzending van Brands Boeken in het seizoen 2012-2013. Toen schoof de Belgische psychiater Paul Verhaeghe aan om te komen praten over zijn recent verschenen boek Identiteit. Wim Brands stelde de vraag of hij in één zin kon uitleggen waarover dat boek ging. Wat in zijn ogen het grootste maatschappelijke probleem in onze samenleving is. Of beter, voegde hij toe: kunt u het in één woord samenvatten. Dat kon Paul Verhaeghe.

Eenzaamheid.

Er zijn circa 1,5 miljoen mensen die eenzaam zijn.  We willen dat uiteraard niet, maar we zijn op allerlei manieren onbedoeld hard bezig om het aantal eenzame mensen nóg groter te maken. Het boek is in België en Nederland uitgegroeid tot een kleine bestseller. Wordt vaak geciteerd. Verhaeghe zet zeer grote vraagtekens bij het neoliberale model.

Homepage Beelden, quotes en ideeën